Onder afwijkende mondgewoonten worden die gewoonten verstaan die negatieve gevolgen hebben voor de gebitsstand, het spreken en het gehoor. Voorbeelden van afwijkende mondgewoonten zijn openmondgedrag, afwijkend slikken en duimzuigen.

Mondademen
De meeste mensen ademen door hun neus, tenzij de neusdoorgang onvoldoende is. Er zijn verschillende factoren die de neusdoorgang kunnen vernauwen. Verkoudheden en allergieën zijn hier voorbeelden van. Er wordt dan tijdelijk meer door de mond geademd. Als dit mondademen blijft bestaan terwijl de neus weer doorgankelijk is, wordt de neus nauwelijks meer gebruikt en kunnen de mondspieren verslappen. Zie onderstaande mogelijke gevolgen.

Oorproblemen en luchtwegklachten
Bij mondademen droogt de mond uit. Daardoor hoeft er veel minder geslikt te worden. Dit heeft tot gevolg dat de buis van Eustachius, die de neusholte met het oor verbindt, te weinig wordt gereinigd. De kans op oorontstekingen neemt hierdoor toe.
Tevens wordt de lucht bij mondademen niet gereinigd en verwarmd naar lichaamstemperatuur, wat verkoudheden en andere luchtwegklachten kan veroorzaken.

Tongpositie in rust en tijdens slikken
Een ander gevolg van mondademen is dat de tong laag onder in de mond ligt. De tong wordt dan tussen de tanden geperst bij het slikken. Doordat de tong tijdens dit afwijkend slikken telkens tegen de tanden duwt, kunnen de tanden scheef gaan staan. Overigens komt afwijkend slikken ook voor als er gewoon door de neus geademd wordt.

Spraak
De tong kan niet alleen bij het slikken, maar ook bij het spreken tussen de tanden komen. Slissen is dan het gevolg; het spreken wordt er onduidelijk van.

Overige afwijkende mondgewoonten
Een andere afwijkende mondgewoonte is het duimzuigen. Het zuigen op een duim, vinger, doekje of speen is normaal bij een baby en peuter, omdat zij nog een grote zuigbehoefte hebben of omdat het veiligheid biedt. Daarna wordt het een gewoonte. De tanden kunnen hierdoor scheef groeien. Ook het nagelbijten kan een negatieve invloed hebben op het gebit/ kaakgewricht.